Berliner Mauerweg (2) - Brug naar de vrijheid

Bösebrücke

Ruim dertig jaar geleden, op 9 november 1989, kort voor middernacht, overspoelden duizenden Oost-Berlijners de grensposten aan de Berlijnse Muur. Een historisch moment dat niemand zag aankomen. Ik fietste naar de Bösebrücke aan de Bornholmer Straße waar het allemaal begon.

 

Knullige verspreking

De directe aanleiding was een onhandige verspreking tijdens een persconferentie. Eerder op de dag had de Oost-Duitse regering in een zitting van het Centraal Comité besloten om de reisbeperkingen te versoepelen. Tegenover de verzamelde pers verklaarde woordvoerder Günter Schabowski, die zelf de vergadering had gemist, dat het voor de Oost-Duitsers voortaan gemakkelijker zou worden om naar het buitenland te reizen. Toen een journalist vroeg wanneer de nieuwe regels zouden ingaan, zweeg Schabowski even, bladerde door zijn papieren en stamelde vervolgens tot ieders verbazing:

Voor zover ik weet … is dat meteen, met onmiddellijke ingang.

Zonder het te beseffen had hij de val van de Berlijnse Muur aangekondigd.

Bornholmer Straße tentoonstelling

 

Breaking news

Kort daarna werd in westerse nieuwsuitzendingen ten onrechte gemeld dat de grens al geopend was. Als gevolg hiervan kwamen hordes mensen naar de wachtposten om met eigen ogen te zien of dit nieuws klopte.

De grenswachters in de Bornholmer Straße, waar de grootste menigte zich verzamelde, waren ten einde raad. Niemand had hun iets gezegd. Harald Jäger, het hoofd van de paspoortcontrole, kwam voor een moeilijk dilemma te staan: de grens koste wat het kost gesloten houden en mogelijk geweld op de koop toe nemen of de poort naar het Westen openen zonder bevel. 

Om 23.30 uur viel het verlossende woord. Binnen een uur staken meer dan twintigduizend Oost-Berlijners de Bösebrücke over naar West-Berlijn, waaronder een onopvallende natuurkundige (een zekere Angela Merkel) die om de hoek in de Schönhauser Allee woonde.

Bösebrücke 2

 

Bliksembezoek aan West-Berlijn

De Bornholmer Straße is ook voor mij persoonlijk een bijzondere straat. Ruim vijftien jaar na de val van de Muur kwam ik er als uitwisselingsstudent te wonen, in een studentenhuis samen met een Mitbewohner uit voormalig Oost-Duitsland. Zittend aan de keukentafel fantaseerden we over hoe het geweest zou zijn als de Muur nog overeind had gestaan. Zouden we elkaar desondanks ergens hebben ontmoet?

In het appartement ernaast woonde een ouder echtpaar. Op een dag vroeg ik nieuwsgierig hoe zij dat moment hadden beleefd. De buurman vertelde me dat ze naar West-Berlijn waren gereden, om zijn broer een spontaan bezoek te brengen. Ze zagen het nieuws en stapten zonder aarzeling in de auto, maar eenmaal daar bleek dat de broer nog niets had gemerkt. Overdonderd door het onverwachte bezoek, kostte het hem zichtbaar moeite om blijdschap te tonen  –  wat was hier aan de hand, wilden ze bij hem intrekken?

Na de eerste schrik dronken ze een kopje koffie en ze kletsten wat. Niet veel later besloot het paar dat het tijd werd om weer op huis aan te gaan. Over een paar uur zou gewoon de wekker afgaan.

Schabowski Persconferentie

Tips voor een bezoek aan de Bösebrücke
 

Een goede reden om de Bornholmer Straße te bezoeken zijn de prachtige sierkersen die elk voorjaar voor korte tijd het voormalige grensgebied in volle bloei zetten. De bomen waren een Japans cadeau ter gelegenheid van de Duitse hereniging. Ze staan onder de Bösebrücke direct aan het fietspad van de Berliner Mauerweg en zijn een geliefd fotomotief.

Op de Platz des 9. November is er naast een overgebleven stukje Hinterlandmauer (de tweede muur om de Oost-Duitsers van de grens weg te houden) een kleine openluchttentoonstelling over de val van de Berlijnse Muur. De balken in de grond met de tijden geven een exacte indruk van wat er op welk moment op deze gedenkwaardige dag is gebeurd.

Aan de andere kant van de weg, waar grenswachters vroeger met spiegels onder de auto's keken en in de kofferbak zochten naar iets wat verboden was, staat nu een Lidl. Alsof het de gewoonste plek van de wereld is.

 

Niels

 

Zin in nog meer Berlijnse Muurverhalen? Deel 1, 3 en een video vind je hier.