In deel 1 van dit portret van mijn wijk Lichtenberg liet ik jullie de Victoriastadt zien en kwamen we langs de kunstenaarsgemeenschap BLO. In deel 2 bekijken we nog meer verrassende plekken in Lichtenberg.
Rummelsburger Bucht
Vraag een Lichtenberger naar zijn favoriete plek in de wijk en grote kans dat de Rummelsburger Bucht wordt genoemd. Deze baai vormt een groene oase aan de rand van de Spree, op steenworp afstand van het drukke Friedrichshain.
Of je nu langs de waterkant wandelt, het schiereiland Stralau verkent of doorfietst naar het Treptower Park – dat slechts één S-Bahn-station verder ligt – overal is ruimte, water en groen.
In de zomer is dit een plek om te zeilen, kajakken, roeien en picknicken aan de waterkant. En in de winter kun je hier met een beetje geluk zelfs de schaatsen onderbinden!
De Bucht heeft bovendien een bijzondere inwoner teruggekregen: de bever. Al enkele jaren worden ze hier weer gespot – een teken dat de natuur in de stad terrein herwint. Dat juist deze gevoelige dieren zijn teruggekeerd, is een goed teken: het water is schoon genoeg. En dat is opmerkelijk als je bedenkt dat in de industriële tijd het afvalwater van de omringende fabrieken rechtstreeks in de baai werd geloosd.
Wonen achter gevangenismuren
Wie langs de waterkant verder fietst, komt uit bij een wijk met opvallende bakstenen gebouwen. Tegenwoordig zijn het luxe appartementen, maar de geschiedenis is een stuk grimmiger.
Aan het einde van de negentiende eeuw werd hier het werkhuis van Rummelsburg gebouwd, later omgevormd tot gevangenis. Tijdens het naziregime werden er mensen opgesloten die als 'asociaal' werden bestempeld: daklozen, verslaafden, woonwagenbewoners en anderen die niet in het ideaalbeeld van het regime pasten.
Na de Tweede Wereldoorlog nam de Oost-Duitse Volkspolizei het complex in gebruik. Er zaten gemiddeld zo'n negenhonderd mannelijke gevangenen vast, onder wie ook veel mensen die slechts één 'misdaad' hadden begaan: ze wilden de DDR verlaten.
Na de hereniging sloot de gevangenis haar deuren. In 2007 kregen de gebouwen een nieuwe bestemming als appartementencomplex. De slogan van het project luidde 'Leven in de geschiedenis'.
"Leven in de gevangenis" was misschien iets eerlijker geweest.
Aan het einde van de wijk ligt een klein haventje waar je een vlot of een bootje kunt huren.
Plattenbau
De allereerste prefabwoonwijk van Duitsland is anders dan je misschien zou verwachten geen hoogbouw- maar een laagbouwwijk. De 138 eengezinswoningen in de Splanemannstraße en Friedenhorster Straße waren een experiment om snel en goedkoop huizen te bouwen voor soldaten en overlevenden van de Eerste Wereldoorlog.
Architect en stedenbouwkundige Martin Wagner ontwierp het project in 1926 en het moet gezegd: zo kleinschalig en knus is plattenbau sindsdien zelden meer geweest.
In de DDR groeide prefabbouw uit tot dé manier om het woningtekort op te lossen. Complete stadsdelen verrezen uit beton. Even verderop, in de wijk Fennpfuhl, werd begin jaren zestig de eerste P2-flat gebouwd. Dat woningtype zou later het straatbeeld van Oost-Berlijn en vele andere DDR-steden bepalen.
Vanaf de Plattenbau-wijken fietsen we via station Lichtenberg verder, richting nóg meer groen.
Groene Hart
Midden in Lichtenberg is in de afgelopen jaren het grootschalige Landschapspark Herzberge ontstaan, een biotoop van ruim 100 hectare. Tot voor kort was het gebied een verwilderde vlakte met leegstaande gebouwen, afval en slagbomen. Inmiddels grazen hier tachtig schapen op open weiden, en verder hebben knoflookpadden en haviken het gebied ontdekt. En ik nu dus ook.
Zelf woon ik met mijn familie in een mooi gerestaureerd oud huurpand, in het groen, midden tussen de flatgebouwen met uitzicht op de voormalige Stasi-centrale.
Maar dat is nou precies Lichtenberg. Plattenbau, historie, industrie, groen en water, modern, stads, dorps en nog een zucht DDR. Hoezo, niet interessant?
John
